Cạnh tranh Mỹ – Trung: Cuộc đấu tranh quyền lực toàn diện

1. Mặt trận công nghệ: Tâm điểm của cuộc đấu

Nếu có một mặt trận nào thực sự là trọng tâm, tôi tin đó chính là công nghệ. Đây không chỉ là cuộc đua về đổi mới mà còn là cuộc chiến giành quyền kiểm soát tương lai.

• Chip bán dẫn: Mỹ đang tìm cách “bóp nghẹt” khả năng sản xuất và tiếp cận chip bán dẫn tiên tiến của Trung Quốc, thông qua các lệnh cấm vận, hạn chế xuất khẩu công nghệ và thiết bị sản xuất chip. Mục tiêu là làm chậm bước tiến của Trung Quốc trong các lĩnh vực AI, siêu máy tính và công nghệ quân sự.
• 5G và viễn thông: Cuộc chiến xoay quanh Huawei và việc Mỹ kêu gọi các đồng minh loại bỏ thiết bị 5G của Trung Quốc là minh chứng rõ ràng. Mỹ lo ngại về an ninh mạng và khả năng Trung Quốc sử dụng công nghệ này để do thám.
• Trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn: Cả hai quốc gia đều nhận thức được tiềm năng cách mạng của AI. Cuộc cạnh tranh là về việc ai sẽ dẫn đầu trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI, từ đó tạo lợi thế vượt trội về kinh tế và quân sự.
• Công nghệ mới nổi: Ngoài ra còn có cuộc đua trong các lĩnh vực như điện toán lượng tử, công nghệ sinh học, và công nghệ xanh – những trụ cột của nền kinh tế tương lai.

2. Mặt trận thương mại và kinh tế: Cuộc chiến thuế quan và chuỗi cung ứng

“Chiến tranh thương mại” dưới thời Tổng thống Trump chỉ là bước khởi đầu, giờ đây đã chuyển sang một giai đoạn phức tạp hơn.

• Thuế quan và rào cản thương mại: Mỹ tiếp tục duy trì hoặc thậm chí áp đặt thêm thuế lên hàng hóa Trung Quốc, đồng thời tìm cách hạn chế các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận thị trường Mỹ.
• Tách rời chuỗi cung ứng (Decoupling/De-risking): Mỹ và các đồng minh đang nỗ lực đa dạng hóa, hoặc thậm chí chuyển dịch chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc, nhằm giảm sự phụ thuộc kinh tế và rủi ro địa chính trị. Điều này tạo cơ hội cho các nước như Việt Nam.
• Đầu tư và kiểm soát vốn: Washington tăng cường kiểm soát các khoản đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ, đặc biệt là trong các lĩnh vực nhạy cảm, đồng thời xem xét việc hạn chế dòng vốn đầu tư của Mỹ vào các công ty công nghệ Trung Quốc.
• Tiêu chuẩn và quy tắc: Cả hai bên đều muốn thiết lập các tiêu chuẩn và quy tắc riêng trong thương mại và đầu tư quốc tế, phù hợp với lợi ích của mình.

3. Mặt trận quân sự: Căng thẳng trên biển và không gian

Mặc dù tránh đối đầu trực tiếp, căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn luôn hiện hữu, đặc biệt là ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

• Biển Đông và Đài Loan: Đây là những điểm nóng tiềm tàng. Mỹ tăng cường các hoạt động “tự do hàng hải” ở Biển Đông và cam kết hỗ trợ an ninh cho Đài Loan, điều mà Bắc Kinh coi là can thiệp vào chủ quyền của mình.
• Hiện đại hóa quân đội: Trung Quốc đang đầu tư mạnh mẽ vào hiện đại hóa quân đội, đặc biệt là hải quân và không quân, nhằm thách thức sự thống trị quân sự của Mỹ trong khu vực.
• Cạnh tranh không gian mạng và không gian vũ trụ: Cả hai cường quốc đều phát triển năng lực trong tác chiến không gian mạng và quân sự vũ trụ, biến những lĩnh vực này thành chiến trường tiềm năng mới.

4. Mặt trận địa chính trị và ngoại giao: Cuộc chiến ảnh hưởng

Ngoài các lĩnh vực cứng, Mỹ và Trung Quốc còn cạnh tranh gay gắt về tầm ảnh hưởng trên trường quốc tế.

• Mô hình quản trị và giá trị: Mỹ thúc đẩy mô hình dân chủ và các giá trị tự do, trong khi Trung Quốc quảng bá mô hình quản trị nhà nước tập trung và các nguyên tắc phi can thiệp.
• Liên minh và đối tác: Mỹ tăng cường củng cố các liên minh truyền thống (như Quad, AUKUS) và tìm kiếm đối tác mới để kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc cũng tìm cách xây dựng các mối quan hệ song phương và đa phương, đặc biệt thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).
• Các tổ chức quốc tế: Cả hai bên đều tìm cách gia tăng tiếng nói và ảnh hưởng của mình trong các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, WTO, và WHO.

5. Mặt trận hệ tư tưởng và văn hóa: Cuộc chiến tranh giành trái tim và khối óc

Dù ít được nhắc đến, nhưng cuộc cạnh tranh về hệ tư tưởng và văn hóa cũng rất quan trọng.

• Quyền con người: Mỹ thường xuyên chỉ trích Trung Quốc về vấn đề nhân quyền, đặc biệt ở Tân Cương, Hồng Kông.
• Tuyên truyền và hình ảnh quốc gia: Cả hai bên đều sử dụng các kênh truyền thông để định hình hình ảnh của mình và đối thủ trong mắt công chúng toàn cầu.

Nhìn chung, cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung là một hiện tượng đa chiều và phức tạp, không chỉ tác động đến hai quốc gia này mà còn định hình lại trật tự thế giới. Đối với các nước khác, đặc biệt là các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, việc giữ vững lập trường cân bằng và tận dụng cơ hội từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng là điều vô cùng quan trọng.

Follow page: Vietnam Stats
Xem thêm: Việt Nam: Đi sau nhưng có thể vượt trước?