Nội dung bài viết
1. 1980: Khi Mỹ và phương Tây gần như độc quyền quyền lực kinh tế
Năm 1980, bản đồ kinh tế toàn cầu khá “gọn”.
Hoa Kỳ đứng đầu, Nhật Bản trỗi dậy mạnh mẽ nhờ công nghiệp hóa thần tốc, còn châu Âu chiếm phần lớn phần còn lại của bảng xếp hạng. Trung Quốc khi đó chỉ là một cái tên mờ nhạt ở cuối danh sách, với quy mô $304B – tương đương một nền kinh tế hạng trung ngày nay.
Thế giới vận hành theo một logic rất rõ ràng:
công nghiệp – tài chính – công nghệ cao đều nằm trong tay phương Tây và các đồng minh.
Luật chơi được viết ở Washington, Tokyo và các thủ đô châu Âu.
2. 2000: Đỉnh cao của toàn cầu hóa kiểu Mỹ
Bước sang năm 2000, Hoa Kỳ đạt quy mô $10.2T, gần như không có đối thủ thực sự. Nhật Bản, Đức, Anh, Pháp vẫn giữ vị thế, nhưng điểm ngoặt âm thầm đã xuất hiện: Trung Quốc bắt đầu hiện diện rõ ràng hơn trong cấu trúc kinh tế toàn cầu.
Toàn cầu hóa giai đoạn này thực chất là một sự phân vai:
- Mỹ thiết kế luật chơi
- Trung Quốc trở thành “công xưởng của thế giới”
- Châu Âu hưởng lợi từ thương mại và tài chính
Khi đó, nhiều người tin rằng hội nhập kinh tế sẽ làm mờ xung đột địa chính trị. Nhưng lịch sử sau đó chứng minh: kinh tế càng gắn chặt, cạnh tranh quyền lực càng gay gắt.
3. 2024: Quyền lực quay lại với nhà nước và địa chính trị
Đến 2024, cán cân đã thay đổi rõ rệt:
- Mỹ vẫn đứng số 1 ($29.1T), nhưng không còn là người duy nhất định đoạt luật chơi
- Trung Quốc vươn lên $18.3T, đủ lớn để thách thức trật tự cũ
- Ấn Độ xuất hiện như một trụ cột mới của tăng trưởng
- Châu Âu chững lại về tốc độ, dù vẫn mạnh về công nghệ lõi và tiêu chuẩn
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ:
quyền lực kinh tế không còn “trung lập”, mà gắn chặt với an ninh, chuỗi cung ứng và sức mạnh nhà nước. GDP giờ đây không chỉ là con số, mà là đòn bẩy địa chính trị.
4. Khi kinh tế không còn tách rời quyền lực cứng
Diễn biến mới nhất tại Venezuela, nơi Washington trực tiếp bắt giữ Tổng thống đương nhiệm với các cáo buộc liên quan tới lợi ích và an ninh chiến lược, đã phơi bày rất rõ một thực tế của thế giới hiện nay: kinh tế và quyền lực cứng đã hòa làm một.
Trong kỷ nguyên địa chính trị đối đầu:
- Dầu mỏ, năng lượng và tài nguyên chiến lược không chỉ là hàng hóa, mà là công cụ gây sức ép.
- Và quan trọng hơn: kinh tế yếu + chính trị bất ổn = dễ trở thành “điểm can thiệp”, bất kể danh nghĩa là pháp lý, an ninh hay “bảo vệ trật tự”.
Venezuela từng là cường quốc dầu mỏ của Mỹ Latin, nhưng khi bị loại khỏi hệ thống tài chính toàn cầu, dòng vốn bị bóp nghẹt, sản xuất suy sụp, GDP lao dốc. Hệ quả sâu xa hơn không chỉ là suy thoái kinh tế, mà là chủ quyền thực chất bị bào mòn, ngay cả khi quốc gia đó vẫn tồn tại đầy đủ trên bản đồ chính trị.
Đây không còn là câu chuyện riêng của Venezuela.
Nhiều quốc gia đang nhìn rất kỹ vào trường hợp này để hiểu rằng: trong thế giới ngày nay, một nền kinh tế không đủ mạnh để tự vệ sẽ rất khó đứng ngoài các cuộc chơi quyền lực, và khi đã trở thành “điểm can thiệp”, quyền chủ động gần như không còn nằm trong tay mình.
5. Quyền lực trong kỷ nguyên mới
Quyền lực toàn cầu đang bước sang một giai đoạn khác. Đây không còn là trò chơi “được – mất” đơn giản. GDP danh nghĩa chỉ phản ánh một phần rất nhỏ.
Quyền lực thực sự ngày càng được đo bằng:
- Công nghệ: AI, lượng tử, sinh học tổng hợp
- Dữ liệu: “dầu mỏ của thế kỷ 21”
- Chuỗi cung ứng: ai kiểm soát đất hiếm, chip, năng lượng
- Quyền lực mềm: văn hóa, giáo dục, tiêu chuẩn
- Liên minh: không quốc gia nào đủ sức tự mình giải quyết các vấn đề toàn cầu
Việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela là một lời nhắc nhở rõ ràng:
Washington vẫn sở hữu công cụ quyền lực cứng khổng lồ. Nhưng đồng thời, việc sử dụng những công cụ đó cũng làm xói mòn tính hợp pháp của trật tự do Mỹ dẫn dắt, tạo khoảng trống để Trung Quốc và Nga thúc đẩy các mô hình “trật tự thay thế”.
Thế giới có thể tiếp tục đổi chiều, nhưng ít nhất cho đến lúc này, Mỹ vẫn chưa rời khỏi đỉnh. Câu hỏi không phải là khi nào Mỹ suy yếu, mà là ai đủ sức tận dụng được những khe nứt của trật tự hiện tại để viết lại luật chơi mới.
Folow page: Vietnam Economy
Xem thêm: Trung Quốc: “Quá lớn” để Mỹ trừng phạt như phần còn lại của thế giới?
English 
Vietnamese 